“Jullie kunnen zó in de film meespelen!” riep Pauline tegen de leerlingen van groep 1-2 van basisschool ’t Kwekkeveld uit Schijndel.

De kleuters uit de groep van juf Petra deden mee aan de les ‘Een koffer vol film’, die gastdocent Pauline van Eye Filmmuseum geeft aan de groep. In deze les kijken en luisteren ze naar bijzondere en grappige korte films uit de collectie van Eye. Hoe wordt een film eigenlijk gemaakt? Wat is het verschil tussen films van vroeger en nu? En wat voor gevoelens roepen verschillende films op?

“Met deze les, die een uur duurt, worden verschillende zintuigen aangesproken”, vertelt Pauline, die als zelfstandig gastdocent vanuit Eye de les verzorgt. “We bieden informatie over film, brengen de leerlingen historisch besef bij over de ontstaansgeschiedenis en de manier waarop film zich in de loop van de tijd ontwikkeld heeft. Dat gaat vaak met veel humor, speelse opdrachten en vooral veel plezier en enthousiasme!”

Film van honderd jaar oud
Daarmee heeft Pauline niks teveel gezegd; tijdens de les hebben de kinderen zichtbaar lol. “Wisten jullie dat de oudste film in ons museum wel hónderd jaar oud is?” vraagt Pauline. “Woowww!” joelen de kleuters enthousiast. “En weten jullie hoe films toen gemaakt werden? Ik heb hier toevallig een oude filmrol bij me. Hier zie je een stukje van die filmrol. Zie je, het zijn eigenlijk allemaal plaatjes! Weet je waarom je al die plaatjes als een film ziet? Dat ga ik jullie nu laten zien! Doe je ogen maar eens dicht. En nu weer open. Dicht. Open. Dicht. Open.” Steeds als de kinderen hun ogen opendoen, heeft Pauline een andere pose aangenomen. De kinderen vinden het hilarisch. “Zie je dat ik steeds nét een beetje anders ga staan? En door dat snel achter elkaar af te draaien, lijkt het of ik beweeg.”

“Laat maar eens zien dat je héél blij bent. En nu heel verdrietig! Heel bang.

Dat je heel hard moet lachen. Goed zo! Jullie kunnen zó in de film meespelen!”

In het uur dat volgt, komt van alles aan bod. “Kijk eens naar deze film. Wat is dit voor film?” “Een heel oude!” roept een jongen. “Ja! Hoe zie je dat?” “Omdat het zwart-wit is!” roept een meisje. En: “Er zitten krasjes op!” “Ja heel goed!” zegt Pauline. “Wist je dat er vroeger nog geen geluid bij films zat? Alleen muziek. Dat noemen ze een stille film. Kunnen jullie ook in een zo’n stille film meespelen? Laat maar eens zien dat je héél blij bent.” De kinderen laten hun vrolijkste gezicht zien. “En nu heel verdrietig! Heel bang. Dat je heel hard moet lachen. En dat je heel boos bent. Hé, wel zonder geluid hè, haha!” De kinderen doen enthousiast mee. “Goed zo! Jullie kunnen zó in de film meespelen!” zegt Pauline. “Als je niet kunt praten in een film, dan moet je dus héél goed uitbeelden wat je bedoelt. Kijk maar eens naar de volgende film. Dat is dus zo’n stille film.”

Kijken met je oren
Tijdens de les wordt informatie over de geschiedenis van film afgewisseld met zelf film kijken, actieve opdrachten én reflecteren op wat de leerlingen gezien hebben. “Waarom was die film nou zo grappig?” “Ik vond het zielig juist!” “Waarom vind je dat?” “Die meneer werd een beetje gepest.” Daarnaast worden verschillende zintuigen en allerlei vormen van creativiteit aangesproken. Zo is er een film zonder spraak, maar ook een film zonder beeld. Je ziet daarbij alleen de lucht en hóórt wat er allemaal gebeurt. Pauline: “Naar deze film gaan we kijken met onze oren.” Ook is er een animatiefilm waarin muziek centraal staat en waaraan de kinderen actief aan mee mogen doen. “Beelden inspireren tot bewegen!” roept Pauline, terwijl er enthousiast gedanst wordt. “Hee, kijk eens wat de juf doet!” roept een meisje. “Lekker hè, effe dansen!” antwoordt juf Petra, die samen met de kinderen door de klas danst. Aan het eind van het lesuur is er geen tijd meer om de laatste opdracht te maken: het inkleuren van een plaat uit één van de films. “De films waren toen zwart-wit en het inkleuren was heel veel werk, maar dan kreeg je wel een véél mooiere film”, legt Pauline uit. “Dit mogen jullie een andere keer nog doen, want jullie gaan zo lekker buiten spelen. Maar eerst wil ik nog even weten wat jullie de leukste film vonden.” “Die met de vogeltjes!” “Nee, die met de koe, die door de trampoline zakte!” “Ik die van het dansen!” Nadat ieder kind aan bod is geweest en Pauline de les afgesloten heeft, drommen de kinderen naar buiten.

Kunstvormen ontdekken
“Het viel mij op dat mijn leerlingen heel betrokken waren, dat ze goed luisterden en allemaal goed meededen”, vertelt juf Petra na afloop. “Pauline betrok ze er ook goed bij, ze wist hen echt te enthousiasmeren en gaf alle kinderen, zowel de drukke als de wat stillere, de aandacht die ze nodig hadden. Dat was mooi. Ik vind het fijn dat de leerlingen op deze manier in aanraking komen met allerlei kunstvormen, zoals nu met film. Het is goed dat ze eraan kunnen proeven en ontdekken wat het inhoudt… heel waardevol!”

“Ik kijk vaak naar de gezichten als kinderen de films aan het kijken zijn”, vertelt Pauline na afloop. “Dat vind ik zó mooi, die spanning en betrokkenheid! Met cultuureducatie leer je bovendien zo veel vaardigheden, zoals je eigen ideeën vormgeven, samenwerken, het feit dat dingen soms anders lopen dan je verwacht en dat dat niet per se raar is. Het stimuleert je authenticiteit. Je kunt er wat mij betreft dan ook niet vroeg genoeg mee beginnen!”

"Ik vind het fijn dat de leerlingen op deze manier in aanraking komen met allerlei kunstvormen, zoals nu met film."

Leerkracht basisschool 't Kwekkeveld

Leskist Kort en Klein
Dit schooljaar heeft Cultuurkade ervoor gekozen om de gastles te combineren met het lesmateriaal van Kort en Klein. Hierdoor krijgt de gastles van Eye nog meer betekenis, omdat de leerlingen daarna zelf actief aan de slag kunnen gaan in de klas. Uit de acht animatiefilms kan de leerkracht zelf een keuze maken, gebaseerd op thematiek of verwerkingsopdrachten. Het lesmateriaal is zo opgebouwd dat elke les start met het bekijken van een animatie.
Daarna volgt reflectie op het waarnemen, gevolgd door doe-opdrachten om de animatie op verschillende manieren te verwerken. Denk o.a. aan bewegings-, spel-, muziek-, taal- en knutselopdrachten.
Voor elke les zijn speelobjecten, lesmaterialen of een prentenboek toegevoegd. Aan het einde van het project is het mogelijk om een eenvoudige animatieopdracht te doen met de klas, maar dit is niet noodzakelijk.

Met behulp van de leskist wordt er ook gewerkt aan het ontwikkelen van taal, de leerlingen leren onder woorden brengen wat ze zien. Ze breiden hun woordenschat uit en zijn zelf aan het doen en maken. Dit draagt weer bij aan het ontwikkelen van expressie en crativiteit.

Tekst: Dinges Tekst & Tekstadvies en Cultuurkade
Foto's: Cultuurkade en Eye Filmmuseum