“Als je écht wil leren kijken, moet je juist op andere plekken kijken. Dingen die voor de hand liggen, leren ze toch wel.” Aan het woord is één van de leerkrachten van obs De Ieme uit Veghel, begin maart op de Noordkade in Veghel.
Op een zonnige maandagochtend werden de leerkrachten van De Ieme uitgenodigd voor de ‘Green Journey’ van dansgezelschap Vloeistof. Vol verrassing, verwondering en dwars door het ongemak, stortten de leerkrachten zich in deze bijzondere ervaring.
Het team enthousiasmeren en prikkelen met een bijzondere kunstconfrontatie. En hen daarnaast input geven om zelf met hun groep aan de slag te gaan. Dat was de vraag die vanuit De Ieme aan Cultuurkade werd gesteld. Bovendien was de school op dat moment bezig met het thema ‘planten en duurzaamheid’. Bij Cultuurkade adviseerden we daarom om met de Green Journey aan de slag te gaan. Tijdens de Green Journey staan onder andere natuurbeleving, dans, verwondering en anders kijken naar de wereld om je heen centraal.
Op avontuur
Na een korte introductie wordt de groep meegenomen door de dansers van Vloeistof. Een stukje wandelen van de Noordkade staat een danseres verkleed als elfje te wachten. “We gaan vandaag op avontuur,” vertelt het elfje op de koptelefoons die zijn uitgedeeld. “Open je ogen, open je zintuigen. En volg mij!” Terwijl de leerkrachten in een lange sliert achter het elfje aan lopen, horen zij op de koptelefoon rustige muziek en instructies: “Voel de lucht op je huid. Beweeg actief, zet grote passen!”
Wat volgt is een tocht waarbij de leerkrachten geïnspireerd worden om bewust te kijken naar het groen om hen heen. “Zou er nog méér groen kunnen zijn? Tussen de tegels en onder de stenen?” Bij een grote boom blijft het gezelschap staan om er een eerbetoon aan te brengen, om vervolgens verder te gaan op ontdekkingstocht langs een aantal planten: “Raak de blaadjes aan, voelen ze leerachtig, stekelig of zacht? Kijk naar het kleurenpalet. Kun je bloemen zien? En wat ruik je?”
Als de muziek meer tempo en ritme krijgt, nodigt het elfje de groep uit om naar het groen toe te dansen. Sommigen beginnen zich dansend te bewegen, één van de leerkrachten begint te huppelen. Na een soort meditatie waarbij iedereen zich even boom heeft kunnen voelen, wordt de Green Journey afgesloten. “Bewaar je plantenbestaan als herinnering.”
Liggen in de plantenbak
Terug op de Noordkade neemt de groep in een kring plaats. Onder leiding van het elfje, danseres Moene Roovers, vindt een nagesprek plaats. “Kun je in één woord omschrijven hoe je je voelt?” vraagt Moene. De antwoorden variëren van ‘kalm’, ‘ontspannen’, ‘blij’ en ‘stromend’ tot ‘rustig’, ‘open blik’ en ‘ongemakkelijk’. Vervolgens gaan de aanwezigen in duo’s aan de slag met vier vragen: 1. Wat heb je ontdekt wat je verraste? 2. Was er een moment waarop je vrijheid voelde om te bewegen? 3. Was er een moment waarop je een drempel/ongemak voelde? En 4. Is er iets in je beleving gebeurd wat je mee gaat nemen in je dagelijks leven/wat je manier van kijken verandert?
De duo’s gaan aan de slag en delen daarna met de hele groep hun bevindingen. Al snel komt het gesprek levendig op gang: “Wij hadden ontdekt dat geuren heel veel invloed hebben op je gevoel.” “Waar onkruid staat, is heel veel te zien.” “Het gehéél verraste mij.” “Dat de muziek ervoor zorgde dat je makkelijker ging bewegen.” In het kielzog van de antwoorden op de eerste vraag, ontstaan ook al antwoorden op de tweede en derde vraag. “Ik ontdekte bij mezelf dat ik wilde huppelen!” zegt één van de leerkrachten. “En toen dacht ik: wat houdt me tegen? Dat ik volwassen ben? En waaróm dan eigenlijk? En toen dacht ik: ik doe het gewoon!” “Het scheelt bij dat ongemak wel dat je in een groep bent”, voegt een andere leerkracht daaraan toe. “En dat jij…” – ze wijst naar danseres Moene – “… al in die plantenbak lag!” “Hahaha!”
Terwijl sommigen juist belemmerd werden door de groep (“Ik durf alleen te dansen als ik alleen in mijn huiskamer ben”), gaven anderen juist aan dat ze zich opgetild voelden door de groep en dus juist meer durfden. “Mij verraste vooral dat iedereen zo véél durfde”, geeft één van de leerkrachten aan. “Zelf word ik ongemakkelijk, ik ga teveel in mijn hoofd.” “Lukte het je nog wel om je blik te openen? Of zat je gevangen?” vraagt Moene. “Nee, ik bleef gewoon gevangen zitten in mijn hoofd.”
Wat ervaar ik?
“Hier gáát het juist om”, zegt Moene. “Om dat ongemak. Waren er meer mensen die dat ongemakkelijk vonden?” “Ja, ik vond dat ook echt stóm, met die boom!” zegt één van de leerkrachten hartstochtelijk. Waarop haar collega zegt: “Ik ook, maar er kwam wel een schakel. Als je die muziek hoort, dan gaat het wel stromen en denk je: ik dóé het gewoon.” Op de vraag wat je hiervan mee zou kunnen nemen in de lessen, komen genoeg ideeën boven. “Dit past goed bij een thema ‘planten’. Lekker naar buiten en ontdekken!” “We moeten vaker de stilte opzoeken, in de klas of daarbuiten. Het helpt als je via zo’n koptelefoon geleid wordt om ergens naar te kijken; dat kunnen we met kinderen natuurlijk ook doen.” “Ja, want juist die verwondering, die zit van nature in kinderen. Maar hoe richt je je op het kleine? Met dit soort oefeningen kunnen we die naar boven halen.” “Wat met ons vandaag gebeurt, gebeurt met onze leerlingen natuurlijk ook. Dus het is heel nuttig om ze daarin mee te nemen.” En: “Misschien kunnen de leerlingen zo’n wandeling voor elkáár maken…” “Ja!” reageren meerdere collega’s. “Wat gaaf!”
“Wat ik ook mee ga nemen van vandaag, is hoe je kunt benoemen wat je ziet of voelt,” vervolgt een andere leerkracht. “Al die woorden voor hoe het blad van een plantje voelt… niet uitgaan van: wat denk ik dat dit is? Maar uitgaan van: hoe ervaar ik dit? Vandaag bleek ook dat we geen natuur nodig hebben om toch natuur te vinden.” “Nee, precies”, haakt haar collega hierop in. “Als je écht wil leren kijken, moet je juist op andere plekken kijken. Dingen die voor de hand liggen, leren ze toch wel.”
Persoonlijkheidsvorming
“We hadden het straks over ongemak”, zegt Susanne Dumoulin van Cultuurkade. “Sommigen van jullie vonden dit alles ongemakkelijk, en anderen voelden op een gegeven moment juist vrijheid. Dat zegt iets over al jullie persoonlijke verschillen: jullie doen allemaal hetzelfde, maar ervaren dat anders. Die ervaring en daarover praten draagt bij aan de persoonlijkheidsvorming van de leerlingen. Zou je dit gesprek ook met hen kunnen voeren?” “Dat kan zeker,” reageren verschillende leerkrachten. “Ja, dat is nuttig voor ze.”
Nog een mooie uitkomst van vandaag: wanneer ze een rol spelen, blijkt het voor de leerkrachten laagdrempeliger om te dansen voor de klas, of een oefening te doen zoals tijdens de Green Journey. Een vraag die daarbij opkomt: welke rol kunnen zij aannemen om dit soort oefeningen makkelijker met de leerlingen te kunnen doen? “Het mooie is: je kunt bij dit soort dingen ongemak ervaren, maar dat is allemaal oké”, zegt Anja Reinhardt, artistiek leider van Vloeistof. “Kunst bevraagt dingen en zegt niet hoe het moet. En met kunst kun je je dus ook een bepaalde vrijheid toe-eigenen. Dat wil je leerlingen meegeven!”
Cultuurkade organiseerde deze bijeenkomst in het kader van Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK). Binnen het CmK-programma werken scholen en culturele instellingen samen om kunst en cultuur een vast onderdeel van het lesprogramma te maken. Benieuwd naar de mogelijkheden van de CmK-regeling voor jouw school? Neem gerust contact met ons op!
Tekst: Dinges Tekst & Tekstadvies
