Koster Brock brengt geschiedenis tot leven
“Ik denk dat jullie dit de rest van je leven gaan onthouden”, zegt de ‘veldwachter in de voormalige zuivelfabriek in Sint-Oedenrode tegen de leerlingen van obs De Springplank. De kinderen hebben net geboeid geluisterd naar zijn verhaal, over de directeur van de fabriek, die in 1919 werd vermoord tijdens een brute overval. Hoogstwaarschijnlijk is het niet het enige dat deze dag blijft hangen. Vandaag lopen de kinderen namelijk door een levende geschiedenisles over het cultureel erfgoed van Sint-Oedenrode. En dat maakt indruk: “Doordat ze dit echt beléven, blijft het ze hun hele leven bij.”
Op twee zonnige dagen in april worden de leerlingen van groep 5 van de basisscholen uit Sint-Oedenrode een volledige schooldag ondergedompeld in de tijd van hun opa’s opa’s opa. Ze doen mee aan het Koster Brock-project van Roois Cultureel Erfgoed in samenwerking met Cultuurkade, een project dat bestaat uit twee wandelingen, langs in totaal tien locaties die van belang zijn (geweest) in de geschiedenis van Sint-Oedenrode. Zo voert de ene wandeling langs de Dommel, de Knoptoren, het heemhuis, de zuivelfabriek en het Martinushuis, en de andere langs de kerk met het kerkhof, de Sint Paulusgasthuisjes, de oude smederij, kasteel Henkenshage en het gemeentehuis. De leerlingen worden verdeeld in groepen en nemen deel aan één van deze wandelingen.
Beide wandelingen starten en eindigen op het kerkplein, waar ’s ochtends een bont gezelschap van vrijwilligers in gepaste kledij op de kinderen wacht. Op een sokkel staat koster Brock, die in Sint-Oedenrode leefde van 1775 tot 1834 en die de rode draad vormt van het project. Wanneer de kinderen in alle vroegte op het plein arriveren, staat hij nog stil als een standbeeld. Maar zodra de vrijwilligers met accordeon, viool, trompet en zang ‘hét lied’ van koster Brock inzetten en de kinderen uit volle borst meezingen, komt ook de koster tot leven. “Waar ben ik?” roept hij. “Wie zijn jullie? En wat is dat? Een auto, wat is dat dan? En is het 2026? Dat is twee eeuwen verder! Ah, gelukkig, daar zie ik de smid. En Oda! En de schout! Bertje en Leentje, de baron!”
Alle mensen die de koster noemt, komen later op de verschillende locaties terug. Zo woonden Bertje en Leentje in de Paulus Gasthuisjes en waren ze wel 70 jaar getrouwd, komt de smid terug in het pand dat vroeger de smederij was en loopt Oda rond bij de kerk en het kerkhof, waar ze vertelt hoe Sint-Oedenrode aan zijn naam gekomen is. Het zorgt ervoor dat de geschiedenis letterlijk tot leven komt. Na een korte uitleg stuurt koster Brock elke groep mee met één van de vrijwilligers naar de startlocatie van de betreffende groep.
Op iedere plek ontmoeten de leerlingen mensen die gekleed zijn naar hun rol en krijgen ze een verhaal te horen over de locatie. Daarna is er een activiteit, die de zojuist opgedane kennis verdiept, verrijkt of de creativiteit van de leerlingen aanspreekt. Met kroontjespennen schrijven in het Martinushuis (het oude patronaat). Een armbandje vilten in de Paulus Gasthuisjes, vissen en de was doen in de Dommel, een puzzel oplossen bij de oude zuivelfabriek, een mozaïek maken van scherven bij het heemhuis, kruisboogschieten bij het kasteel en nog veel meer.
Als je rijk bent, ben je dan ook belangrijk? Waarom staat er een standbeeld van bisschop Bekkers in Sint-Oedenrode? Kunnen wonderen echt gebeurd zijn? Hoe lees je een oude landkaart van twee eeuwen geleden? Hoe zetten ze toen koffie? Waarom staat Sinterklaas op het Martinushuis? Waarom heten zoveel dingen in Sint-Oedenrode Oda? En wat is er toch gebeurd met die vingers op sterk water in die pot? Het zijn enkele van de vele, vele vragen die deze dagen voorbij komen.
“Erfgoededucatie vinden wij enorm belangrijk”, vertelt Fieke Barten, die vanuit Cultuurkade al decennialang bij het Koster Brock-project betrokken is. “Vandaag leren kinderen meer over de omgeving waar ze iedere dag vertoeven en waar velen van hen vandaan komen. Kijk bijvoorbeeld naar de kerk, of naar de markt… als je weet waarom deze plekken gevormd zijn zoals ze gevormd zijn en als je snapt waar je wortels liggen, dan word je zelfstandiger en zelfverzekerder; je snapt jouw plek in de wereld. We proberen dat overigens ook steeds inclusiever te maken: zo willen we de verhalen rondom de kerk niet te katholiek maken. En er is veel tijd voor vragen en extra uitleg; we willen echt dat iedereen er iets mee kan.”
Ook worden binnen het Koster Brock-project bewust verschillende thema’s meegenomen. “Religie dus”, zegt Fieke. “Maar ook de ontwikkeling van onze lokale economie, de rol die de Dommel speelde in de geschiedenis van Sint-Oedenrode, het dagelijks leven van onze voorouders of oudere geschiedenis zoals die uit de Middeleeuwen.” De visie van Fieke wordt gedeeld door Ingrid Huijberts, die deze dag als vrijwilliger bij de Dommel staat om op oma’s wijze soep te koken en de was te doen. Ingrid is één van de grondleggers van het Koster Brock-project. “Bij Erfgoed Brabant zeggen ze altijd: ‘wie zijn geschiedenis kent, kent zijn toekomst’. Dat vind ik zo treffend verwoord”, vertelt Ingrid tussen de was die aan de lijnen te drogen hangt. “Twintig jaar geleden heb ik, samen met een paar anderen, dit project opgezet. Het leeft hier nog steeds heel erg: we hebben ruim 60 vrijwilligers. Maar waar het om gaat, is de beleving van de kinderen. Kinderen laten zich nog helemaal meenemen in deze verhalen en op die manier leren ze enorm veel over de geschiedenis van hun eigen dorp. En het mooie is: ze fietsen, rijden of lopen bijna elke dag voorbij de locaties waar ze vandaag meer over leren, en dan zullen ze hier weer aan terugdenken. Doordat ze dit echt beléven, blijft het ze hun hele leven bij.”
Zo denkt ook de ‘veldwachter’ in de oude zuivelfabriek erover, als hij de kinderen van obs De Spingplank vertelt dat ze dit vast de rest van hun leven gaan onthouden. “Dit is echt super!” zegt juf Julisa van deze groep. “De kinderen zijn al de hele dag super-geïnteresseerd en stellen volop vragen. En op elke locatie pikken ze natuurlijk een stukje geschiedenis mee. Ook leuk is dat die geschiedenis gekoppeld wordt aan de belevingswereld van de kinderen: waarom is het nu anders dan bij je opa en oma bijvoorbeeld? De aanvullende opdrachten dragen daaraan bij en worden ook erg gewaardeerd door de kinderen: het is niet alleen aanhoren, maar ze mogen ook lekker zelf aan de gang. Voor mij als leerkracht is het mooi om te zien dat ze daarmee ook aangesproken worden op bijvoorbeeld samenwerkend leren. Bij het heemhuis mochten ze zelf voor archeoloog spelen, dat vonden ze echt geweldig! De combinatie van luisteren en doen is binnen dit project echt heel goed in balans.”
Aan het eind van de zonnige dag verzamelt iedereen zich weer op het kerkplein voor de afsluiting met koster Brock. En zoals hij begon, als een standbeeld, zo eindigt hij ook weer: helemaal stil op zijn sokkel. “Dit was leuk juf”, zegt één van de leerlingen bij het weggaan. “Jammer dat ik volgend jaar naar groep 6 ga!”
Tekst: Dinges Tekst & Tekstadvies
.jpg?2)
.jpg?2)
.jpg?2)
