Parachutespringen en propaganda: leerlingen VO leren over vrijheid

“Sommigen van jullie gaan dit land besturen. Sommigen van jullie gaan belangrijke beslissingen nemen. Gebruik daarbij de mogelijkheid om iets vanaf verschillende kanten te bekijken. Want die vrijheid hébben jullie.”
Aan het woord is Evgeniy Levchenko, oud-voetballer van Vitesse, maar vooral Oekraïner. Geboren in een tijd waarin de Russische propagandamachine op volle toeren draaide, verhuisde hij op zijn 17e naar Nederland. In het kader van 80 jaar vrijheid gaf hij een aantal ‘Vrijheidscolleges’ voor middelbare scholieren in Meierijstad.

Het Vrijheidscollege was bovendien niet de enige activiteit voor leerlingen van het voortgezet onderwijs in Meierijstad rondom 80 jaar vrijheid. Zo waren er ook Operatie Vlagheide en een bezoek aan het Basecamp. Op die manier werd er op allerlei manieren aandacht besteed aan dit bijzondere jubileum.

“Als het gaat over oorlogsrecht of over militaire strategieën, dan zeg ik: weet je nog, dat we daar, op die plek, écht stonden? Dat doet iets met ze.” Docent Elde College

Precies 80 jaar geleden
Ook tijdens andere activiteiten werden leerlingen uitgedaagd en geprikkeld. “Op deze plek begon in 1944 de bevrijding van Meierijstad en een deel van Nederland. Hee, maar het ís vandaag 17 september hè!” zegt een leerling van het Elde College tijdens de escaperoute, een wandelroute door Eerde en langs de Vlagheide, waarbij leerlingen opdrachten moeten doen om een code te kraken. Ondertussen leren ze van alles over Operatie Market Garden, waarbij parachutisten van de geallieerden landden op precies de plek waar de leerlingen nu lopen. “Best een gek idee dat het vandaag dus precies 80 jaar geleden is.” “Hee, weet jij wie er ondergedoken zat in Schijndel?” “Ik denk deze vrouw, want die was joods, anders zit je toch niet ondergedoken?” Ook het basecamp maakt indruk: het legerkamp op de Vlagheide met tenten, legervoertuigen, wapens én mensen die personages vormen uit die tijd. “Meneer, wat bent u?” vraagt een jongen aan een man met een overall aan en een baret op. “Heel goede vraag! Kijk met je creativiteit! Hoe sta ik hier?” “Als boer!” “Ja, klopt! Ik ben gekleed als iemand van het gewapend verzet hier uit de omgeving. Je kunt je voorstellen dat toen die parachutisten hier landden, ze de weg niet wisten. De mensen van het gewapend verzet hebben hen de weg gewezen.” Ondertussen komen er vliegtuigen over die parachutisten droppen. De leerlingen stoten elkaar aan. “Lucas, er wordt weer gedropt!” “Ik zie het! Wat cool!”

Honden die parachutespringen
De rondleiding door het basecamp leidt de leerlingen langs verschillende highlights op het basecamp: van tanks (“Mevrouw, die legervoertuigen zijn toch niet origineel?” “Jawel, alles is origineel!” “Wauw!”) tot mitrailleurs (“Mogen we schieten?” “Haha! Denk je dat dat érgens in Nederland zou mogen?”) en een verhaal over honden die óók met een parachute uit het vliegtuig moesten springen. “Ik vond dit wel vet”, zegt een leerling van het Elde College. “Ik heb niet zoveel met de oorlog, maar dit vond ik écht leuk.” “Met het basecamp gaat de geschiedenis veel meer leven”, zegt ook hun docent. “En ik kan er in mijn lessen op teruggrijpen. Als het gaat over oorlogsrecht of over militaire strategieën, dan zeg ik: weet je nog, dat we daar, op die plek, écht stonden? Dat doet iets met ze.”

Terug naar het Vrijheidscollege, waar Evgeniy Levchenko nog eens benadrukt hoe vrijheid er in zijn ogen uitziet: “Ik hoop dat jullie mogen discussiëren met je docent. Wij moesten altijd alles klakkeloos overnemen.” De leerlingen zitten bovendien vol vragen: “Werkte de Russische propaganda ook bij u?” “U hebt in Moskou gevoetbald. Hoe was dat voor u als Oekraïner?” “Wat betekent vrijheid voor u?”  En na afloop: “Mogen we met u op de foto?” Ze drommen om hem heen als om een popster.

“Ik ben me er nu meer bewust van dat we blij moeten zijn met de vrijheid die we hebben, en dat we daar goed mee om moeten gaan.” Leerling Zwijsen College

Wat is vrijheid, en volgens wie?
“Het Vrijheidscollege verruimde de blik van onze leerlingen”, zeggen docenten van het Elde College na afloop. “Zij ervaren hun vrijheid als heel vanzelfsprekend, maar dat ís het niet. Bovendien vertaalde Evgeniy Levchenko zijn boodschap heel goed naar de belevingswereld van de leerlingen. Als het bijvoorbeeld gaat over social media, gaf hij het advies om altijd op zoek te gaan naar de waarheid achter de verhalen: klopt het wat ik zie of lees? Wat zijn de bronnen? Onze leerlingen hebben met grote aandacht 50 minuten lang naar hem geluisterd; dat zegt genoeg! Levchenko heeft de term vrijheid in een breder perspectief geplaatst.” Ook een docent van het Zwijsen College is enthousiast: “Ik ben heel erg onder de indruk. Ik ben docent levensbeschouwing en ik kan wel iets uitleggen in de klas, maar als hij vertelt wat hij heeft meegemaakt op de leeftijd die onze leerlingen nú hebben, dan blijft dat veel beter hangen. Ik vond het goed dat hij leerlingen liet nadenken: wat is vrijheid, en volgens wie? Doordat hij het rechtstreeks vertelt, doorleef je het meer. Oók ik als docent!”

“Ik vond het heel heftig wat Evgeniy Levchenko heeft meegemaakt”, vertelt een leerling van het Zwijsen College. “Ik bedoel: wij gaan nu lekker lunchen, en hij heeft gewoon mensen gezien die opengesneden werden… Ik ben me er nu wel meer bewust van dat we blij moeten zijn met de vrijheid die we hebben, en dat we daar goed mee om moeten gaan. En dat je leven zomaar kan veranderen.” Dat is Levchenko met haar eens: “Onthoud: democratie is een mooi woord. Vrijheid is een mooi woord. Omarm het en koester het.”